Energetyka wczoraj i dziś – Wywiad z Markiem Kleszczewskim z PKP Energetyka

PKP Energetyka od 2015 r. przechodzi transformacje cyfrową. Jakie były główne cele tego procesu? Jakie zmiany zaszły od tamtej pory?

Od początku w centrum naszych działań postawiliśmy klientów i ich satysfakcję ze świadczonych przez nas usług. Transformacja cyfrowa nie była celem samym w sobie, głównym jej założeniem było osiągnięcie w PKP Energetyka doskonałości operacyjnej zgodnej z najlepszymi światowymi standardami, aby jak najskuteczniej wypełniać nasze zadania związane z zarządzaniem kolejowym system elektroenergetycznym i wspieraniem rozwoju polskiej kolei. Postanowiliśmy przejść z analogowego sposobu zarządzania do nowoczesnego modelu, opartego na narzędziach i technologiach cyfrowych, które podnoszą jakość obsługi klienta. Przy czym w centrum tej transformacji byli pracownicy i ich zaangażowanie od początku wprowadzanych zmian. Takie podejście jest dzisiaj niezbędne nie tylko w bankach czy firmach e-commerce, ale także w takich przedsiębiorstwach jak nasze – operatorów ogólnopolskich systemów dystrybucji energii.

Przypomnę tylko, że system elektroenergetyczny dla kolei za który odpowiadamy to obecnie ponad 600 000 elementów oraz instalacji, 814 podstacji trakcyjnych i kabin sekcyjnych czy 21 500 km linii energetycznych nad którymi czuwa codziennie ponad 4000 wyspecjalizowanych pracowników. Skuteczne, proklienckie zarządzanie tak skomplikowanym ekosystemem wymagało wdrożenia wielu zmian i modernizacji dotychczasowych sposobów działania.

Nad poprawą jakości oraz efektywności praktyk w kluczowych dla funkcjonowania spółki obszarach pracowało m.in. kilkadziesiąt zespołów roboczych, które w latach 2015–2020 zrealizowało ponad 200 dużych projektów. W zespołach współdziałali zarówno wieloletni pracownicy firmy, jak i eksperci pozyskani z rynku, którzy wsparli nas kompetencjami, zwłaszcza w obszarze cyfryzacji i innowacji.

Najważniejszym efektem procesu transformacji jest stworzenie zintegrowanego systemu zarządzania zasilaniem – Dystrybucji 4.0, dzięki której zwiększyliśmy płynność dostaw energii oraz przygotowaliśmy się na realizację przejścia kolei na zasilanie z OZE. Oba te aspekty mają ogromne znaczenie jeśli chodzi o bezpieczeństwo infrastruktury krytycznej i ciągłość zasilania, za które jesteśmy odpowiedzialni.

Jestem przekonany, że ta fundamentalna zmiana, która zaszła w spółce nie byłaby możliwa, gdyby nie realne zaangażowanie pracowników wszystkich szczebli – mówię to jako osoba, która w czasie tego procesu była odpowiedzialna za jeden z projektów. W mojej ocenie, poza aspektem stricte technologicznym, najważniejsza przemiana dokonuje się w świadomości pracowników, którzy nam zaufali i wierzą w nową wizję rozwoju firmy oraz podejście do zarządzania. Najlepszym dowodem na to, że przynosi ono realne efekty jest wskaźnik zaangażowania pracowników, który w PKP Energetyka wynosi obecnie 71% i jest na poziomie najlepszych pracodawców w Polsce.

Obecnie PKP Energetyka wdraża nową strategię, w jakim kierunku ma ona prowadzić firmę?

Wspomniana transformacja pozwoliła nam w dużej mierze zmodernizować firmę, dzięki czemu jesteśmy dzisiaj gotowi na kolejny etap rozwoju. Od ubiegłego roku realizujemy nową Strategię 2030, która jest oparta na czterech filarach. Pierwszy wiąże się ze zwiększeniem mocy – wzmocnieniem systemu zasilania – tutaj planujemy kontynuację inwestycji – lata 2021–2025 są okresem realizacji największego w historii spółki rozwoju. Ten już zatwierdzony przez Urząd Regulacji Energetyki plan zakłada, że zainwestujemy ponad 4,4 mld złotych, zarówno w ramach inwestycji w obecną infrastrukturę, wdrażanie nowych systemów IT (cyfryzacja) czy OT (technologie operacyjne), jak i w zakresie przyłączania nowych klientów. Dzięki doświadczeniu oraz zaangażowaniu zespołu naszych ekspertów, którzy w ostatnich latach zrealizowali ponad 200 projektów w całym kraju możemy zintensyfikować nasze działania, aby zapewnić najwyższą jakość i bezpieczeństwo kolejowego systemu elektroenergetycznego, co jest szczególnie ważne w dzisiejszych czasach.

Drugi filar to doskonałość operacyjna polegająca na wprowadzaniu kolejnych innowacji, digitalizacji, proklienckim podejściu i pracy nad efektywnością. Obecnie procesy wsparcia są realizowane w głównej mierze przez wysokiej klasy systemy informatyczne, co plasuje nas w ścisłej czołówce pod kątem digitalizacji operacyjnej w Polsce. Naszym celem na kolejne lata w tym zakresie jest dorównanie do światowych liderów branż energetycznej, infrastrukturalnej czy kolejowej.

Trzeci filar naszej strategii to Zielona Kolej®, w którym z jednej strony chcemy do 2030 r. stać się firmą całkowicie neutralną klimatycznie pod względem emisji CO₂ i pozostałych gazów cieplarnianych, a z drugiej być liderem transformacji energetycznej całego sektora kolejowego. O tym zadaniu w ramach branżowego programu Zielona Kolej® jeszcze opowiem.

Czwartym filarem jest Odpowiedzialna Firma – skupiamy się w nim na naszych pracownikach i budowie atrakcyjnego, różnorodnego i przede wszystkim bezpiecznego miejsca pracy.

Na czym polega Wasza współpraca z podmiotami kolejowymi w obszarze efektywności energetycznej?

Od 2019 r. działamy z naszymi partnerami nad poprawą efektywności energetycznej sektora kolejowego. W ramach Centrum Efektywności Energetycznej Kolei, razem z ponad 70 podmiotami kolejowymi, ekspertami i naukowcami, wypracowujemy oraz wdrażamy rozwiązania efektywne energetycznie oraz jednocześnie proekologiczne, które służą wszystkim uczestnikom rynku. Inicjatywy CEEK to m.in. wykorzystanie eco-drivingu czy odzyskiwanie energii trakcyjnej w ramach procesu rekuperacji. Organizujemy warsztaty tematyczne dla członków CEEK, dzielimy się dobrymi praktykami efektywnościowymi i opracowujemy wspólnie propozycje rozwiązań legislacyjnych.

To jednak nie wszystko. Chcemy, żeby polska kolej była nie tylko efektywna energetycznie, ale też stała się w pełni neutralnym klimatycznie środkiem transportu – stąd pomysł na program Zielona Kolej®, którego realizacja umożliwi oparcie zasilania sektora na źródłach OZE. Mamy ambicję, aby do 2030 r. było to 85%, a docelowo – 100%.

Program Zielona Kolej® już funkcjonuje. Łódzka Kolej Aglomeracyjna jest pierwszym przewoźnikiem który od 2022 r. kupuje energię w części pochodzącą ze źródeł odnawialnych. Kolejnych 9 przewoźników podpisało już listy intencyjne i obecnie jest w trakcie ustalania warunków umownych. Transformacja energetyczna kolei to szansa na nowe otwarcie dla całego sektora, dzięki któremu może wzrosnąć bezpieczeństwo zasilania, konkurencyjność branży i jej znaczenie dla gospodarki.

Jesteście znani z innowacyjnych rozwiązań w zakresie dystrybucji energii. Jakie projekty czy rozwiązania mógłby Pan wymienić?

Konsekwentnie inwestujemy w nowoczesne rozwiązania technologiczne dla polskiej kolei, ponieważ jesteśmy przekonani, że to najlepsza droga wspierania rozwoju całego sektora i poprawy jego konkurencyjności. Przykładem innowacji wdrażanych z sukcesem jest największy w Europie magazyn energii dla kolei, który od lipca ubiegłego roku pracuje w Garbcach na Dolnym Śląsku. Ten zasobnik energii trakcyjnej o mocy 5,5 MW i pojemności użytecznej 1,2 MWh pozwala na bilansowanie mocy pobieranej z Krajowego Systemu Energetycznego oraz redukuje szczytowe obciążenia systemu, co w konsekwencji prowadzi do zwiększenia bezpieczeństwa i jakość dostaw energii.

W pierwszych miesiącach działania magazyn zasilił ponad 8000 przejazdów. Na podstawie pomiarów widzimy znaczące zmniejszenie zapotrzebowania na moc systemową. Oznacza to, że możemy efektywniej wykorzystywać energię. Jest to szczególnie ważne teraz, kiedy zakładamy ograniczenia importu paliw do Polski z kierunku wschodniego.

Warto dodać, że magazyn został już doceniony przez branżę, czego dowodem jest m.in. nagroda w V edycji Konkursu Kultury Bezpieczeństwa organizowanego przez Urząd Transportu Kolejowego, Medal Prezesa Stowarzyszenia Elektryków Polskich, Nagroda im. Czesława Jaworskiego przyznawana przez Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Komunikacji czy Nagroda Diamentowa w kategorii Innowacje w konkursie Liderzy ESG organizowanym przez Giełdę Papierów Wartościowych, NN Investment Partners TFI oraz PwC.

Obecnie rozwijamy też pilotażowy projekt dodając do niego nowe elementy. W lutym br. ogłosiliśmy przetarg na dostawę komponentów do budowy systemu magazynowania energii bazującego na wodorze. Będzie to pierwsze tego typu rozwiązanie w Polsce przeznaczone dla kolei, stanowiące istotny krok w kierunku rozwoju kolei opartej o odnawialne źródła energii. Ta nowatorska mikrosieć zapewni dwie podstawowe korzyści – wzmocni stabilność działania systemu zasilania, a także będzie przyjazna dla środowiska, dzięki wytwarzaniu tzw. zielonego wodoru.

Magazyn energii to element szerszego pomysłu na zarządzanie system elektroenergetycznym dla kolei – w PKP Energetyka stawiamy na budowę tzw. Lokalnych Obszarów Bilansowania (LOBów), które składają z kilku podstacji trakcyjnych powiązanych ze źródłami OZE oraz magazynem energii i lokalnymi odbiorcami.

Jednym z największych atutów LOBów jest fakt, że pozwalają one zniwelować ryzyko zakłóceń na sieci kolejowej – jeżeli pojawią się problemy z zasilaniem z systemu krajowego, to taka mikrosieć będzie mogła przez pewien czas działać niezależnie. To kluczowe w warunkach kryzysowych. Docelowo w całym kraju chcemy mieć 300 takich rozwiązań.

Wdrażanie wspomnianych innowacji jest możliwe właśnie dzięki transformacji cyfrowej całej spółki. To dzięki digitalizacji nad pracą całości systemu dystrybucyjnego PKP Energetyka czuwa dzisiaj zaawansowany system informatyczny SCADA (ang. Supervisory Control and Data Acquisition) stanowiący łącznik pomiędzy warstwą OT (ang. Operation Technology) i infrastrukturą IT. Zapewnia on optymalną pracę układu, a także gromadzi dane oraz parametry jego funkcjonowania. Efektywne działanie systemu dystrybucji energii, w tym gromadzenie, zarządzanie, przetwarzanie i analizę danych wspierają narzędzia, takie jak m.in. platformy Azure Machine Learning, IoT czy Power BI Microsoft.

Zapewniacie także usługi w zakresie budownictwa elektroenergetycznego czy trakcyjnego. Jakimi inwestycjami możecie się pochwalić?

Inwestycje w rozwój infrastruktury energetycznej dla sektora kolejowego stanowią jeden z kluczowych obszarów naszego działania. Modernizujemy i rozbudowujemy istniejącą sieć dystrybucyjną, budujemy dodatkowe urządzenia zasilające na trasach, na których planowane jest rozwijanie wyższych prędkości, a w miejscach, gdzie powstają nowe trasy kolejowe tworzymy sieć dystrybucyjną od podstaw.

O skali zaangażowania najlepiej świadczą liczby – od 2015 r. bardzo intensywnie realizujemy program inwestycyjny. Przed prywatyzacją w latach 2011–2015 średni roczny poziom inwestycji był na poziomie 330 mln złotych. W kolejnych 5 latach zwiększyliśmy te środki prawie dwukrotnie. W pandemicznym roku 2020 przeznaczyliśmy na inwestycje rekordową kwotę niemal miliarda złotych. Tylko w ubiegłym roku oddaliśmy do użytku kolejnych 18 podstacji trakcyjnych, a także zakończyliśmy prace na linii 71 Rzeszów–Ocice, czyli najdłuższym w ostatnich latach odcinku nowo zelektryfikowanej linii kolejowej.

Jakie działania podejmuje spółka w kontekście obecnej sytuacji na wschodzie?

Od pierwszego dnia wojny w Ukrainie operujemy w warunkach najwyższej gotowości, aby zapewnić bezpieczeństwo, integralność i niezawodność infrastruktury krytycznej, za którą jesteśmy odpowiedzialni. Oczywiście priorytetem jest zapewnienie ciągłości dostaw energii i bezpiecznego przejazdu pociągom humanitarnym oraz pojazdom przewożącym uchodźców. Ciągłość zasilania infrastruktury dystrybucyjnej na bieżąco monitoruje nasz sztab kryzysowy działający w trybie 24/7. Wzmocniliśmy również służby dyspozytorskie i utrzymaniowe wprowadzając dodatkowe dyżury. Szczególny nacisk położyliśmy na województwa na wschodzie kraju, gdzie wszystkie obiekty funkcjonują w trybie podwyższonych zabezpieczeń, ze specjalnym dozorem i monitoringiem. Przeprowadziliśmy też przegląd zasobów technicznych oraz stress-testy działania systemów IT i OT. Robimy wszystko, aby zapewnić ciągłość zasilania systemu elektroenergetycznego, a w konsekwencji bezpieczeństwo zasilania kolei.

Podjęliśmy szereg działań pomocowych wzmacniając oddolne inicjatywy pracowników, działając poprzez naszą Fundację Dobra Energia. Na różne formy wsparcia przeznaczamy ponad 2 mln. złotych.

Jakie są plany spółki? Jakich działań możemy się spodziewać w krótszej i dłuższej perspektywie czasowej?

Ostatnie lata pokazały nam, że musimy być gotowi na to, co wydaje się nieprzewidywalne i na permanentne działanie w warunkach kryzysowych. Skuteczne wypełnianie zadań operatora infrastruktury krytycznej, doskonalenie systemów i procedur w tym obszarze to dla nas najważniejsze zadanie, dzięki któremu możliwe jest zapewnienie ciągłości dostaw energii dla sektora kolejowego.

Działania bieżące nie zwalniają nas jednak z planowania strategicznego oraz wdrażania wizji rozwoju firmy zarysowanej we wspomnianej strategii. Najbliższe lata to dalsze sukcesywne realizowanie kolejnych etapów Programu Modernizacji Układów Zasilania (MUZa), za który spółka jest odpowiedzialna nieprzerwanie od 2011 r., jak i rozwój programu Zielona Kolej® z naszymi partnerami w ramach Centrum Efektywności Energetycznej Kolei. Będziemy także kontynuować wdrażanie innowacyjnych rozwiązań w postaci budowy lokalnych mikrosieci bazujących na magazynach energii i testować technologie wodorowe.