Energetyka wczoraj i dziś – rozmowa z Robertem Więckowskim, prezesem Polskiej Spółki Gazownictwa

Polska Spółka Gazownictwa działa na rynku blisko 10 lat. W jaki sposób spółka powstała?

Do 30 czerwca 2013 roku dystrybucją gazu ziemnego zajmowało się sześć spółek gazownictwa – dolnośląska, górnośląska, karpacka, mazowiecka, pomorska i wielkopolska. 1 lipca 2013 roku, w ramach procesu konsolidacji segmentu dystrybucji, PGNIG SPV 4 przejęła cały majątek sześciu spółek, które przekształcone zostały w oddziały regionalne. A nazwa firmy została zmieniona na Polską Spółkę Gazownictwa.

Jakie były główne zadania postawione przed spółką w początkowym okresie jej działalności?

PSG została wyznaczona na Operatora Systemu Dystrybucyjnego oraz na Operatora Systemu Skraplania Gazu Ziemnego. Ponadto Prezes URE udzielił jej koncesji na dystrybucję paliw gazowych oraz na skraplanie gazu ziemnego i jego regazyfikację w instalacjach skroplonego gazu ziemnego.

Ówczesny zarząd spółki kontynuował również realizację 18 projektów w zakresie budowy, rozbudowy oraz modernizacji sieci dystrybucyjnych, dla których umowy o dofinansowanie z funduszy unijnych w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko zostały zawarte w poprzednich latach przez spółki gazownictwa, a także realizował przedsięwzięcia inwestycyjne we własnym zakresie.

Jak wtedy wyglądał rynek gazu w Polsce? Jaką infrastrukturą dysponowaliście? Z jakimi problemami musieliście się zmierzyć?

W 2013 roku Polska Spółka Gazownictwa przesłała systemem dystrybucyjnym 9,8 mld m³ gazu. W zeszłym roku było to już ponad 13 mld m³. Przez ten czas zwiększył się także udział PSG w krajowej sieci gazowej z 90 do 97%. Obecnie dostarczamy paliwo gazowe do ponad 7 mln klientów. Największym problemem, z którym musieliśmy się wtedy zmierzyć, było zagwarantowanie ciągłości dostaw do odbiorców. Ponad 25% sieci, którą przejęliśmy miała więcej niż 25 lat, część pochodziła z okresu Centralnego Okręgu Przemysłowego, a wiele z nich to gazociągi stalowe. W związku z tym, jednym z naszych głównych zadań, była modernizacja gwarantująca poprawę i utrzymanie stanu technicznego naszych gazociągów.

Co zmieniło się przez te blisko 10 lat, od kiedy powstała PSG? Jakie inwestycje, zarówno nowe, jak i w postaci modernizacji, zostały zrealizowane w tym czasie? Do czego się przyczyniły?

W spółce od 2014 roku ujednolicono podejście do rozwoju gazociągów, dzięki czemu nastąpiło stopniowe dogęszczanie nowo budowanych sieci. Widoczny rozwój obszarów podmiejskich i zainteresowanie odbiorem paliwa gazowego wskazywały na zasadność podejścia rozwojowego mającego na celu gazyfikację pozostających do tej pory bez infrastruktury terenów wiejskich oraz obszarów przemysłowych oraz logistycznych. W większych miastach, z uwagi na inwestycje deweloperów, rozpoczęto natomiast działania mające na celu gazyfikację całych osiedli.

W 2016 roku uruchomiony zostały Program Inwestycji Strategicznych, w ramach którego realizowane są projekty inwestycyjne o znaczeniu kluczowym dla spółki, w tym te współfinansowane i planowane do współfinansowania ze środków Unii Europejskiej. Na chwilę obecną zakończono trzy z nich – gazyfikację miasta Bielsk Podlaski, budowę gazociągu relacji Lewin Brzeski–Paczków na odcinku Hanuszów–Otmuchów oraz gazyfikację rejonu Szczawnicy i gmin ościennych. Do końca bieżącego roku planowane jest zakończenie etapu realizacji kolejnej inwestycji strategicznej, jaką jest budowa sieci gazowej na terenie Aglomeracji Białostockiej.

W 2018 roku PSG zwiększyła również potencjał gazyfikacji przez zastosowanie technologii LNG, co miało znaczenie dla obszarów o atrakcyjnym potencjale rynkowym, znacznie oddalonych od funkcjonujących sieci gazowych. W konsekwencji, liczba zgazyfikowanych gmin, tylko poprzez budowę stacji LNG, wzrosła w ciągu 5 lat o 220.

Ponadto realizowanych jest 9 poniższych zadań inwestycyjnych, których kluczowym celem jest zmniejszenie negatywnych oddziaływań ograniczeń w punktach wyjścia z systemu przesyłowego – są to budowy gazociągów:

• Kalisz–Sieradz–Meszcze,
• Łyszkowice–Słupia–Łódź,
• Konopki–Ełk–Mrągowo,
• Kolnik–Elbląg,
• Dworzysko–Chojnice,
• Bytów–Chojnice,
• Tulce–Nekla,
• Witkowo–Września.

O ciągłym rozwoju spółki świadczy zwiększające się zaangażowanie finansowe w realizację inwestycji, które w 2014 roku wyniosło 1,14 mld PLN netto, a w minionym 2021 roku – 3,24 mld PLN netto, co stanowi blisko trzykrotny wzrost. W latach 2014–2021 na rozbudowę sieci gazowej i przyłączanie odbiorców przeznaczono aż połowę wydatków inwestycyjnych, pozostałą część zarezerwowano na działania mające na celu przebudowę i modernizację istniejącej sieci gazowej oraz niezbędne zasoby do prowadzenia eksploatacji sieci.

Wzrost zaangażowania finansowego skorelowany jest ze zwiększonym wykonaniem rzeczowym. Dla porównania, w 2015 roku liczba wybudowanych nowych przyłączy gazowych wyniosła 37 tys. sztuk, a w 2021 – 119 tys. sztuk, co stanowi ponad trzykrotny wzrost. Analogiczna tendencja wzrostowa odnosi się do zrealizowanej długości sieci gazowej. W 2015 roku wybudowano i zmodernizowano 3 tys. km sieci gazowej, a w 2021 już 6,2 tys. km, co stanowi ponad dwukrotny wzrost.

Tak wysokie zaangażowanie w procesy inwestycyjne zwiększyło dostępność do gazu oraz przyczyniło się do zapewnienia bezpieczeństwa eksploatacji sieci, wpisując się w naszą misję, którą jest dostarczanie paliwa gazowego w sposób ciągły, bezpieczny, a jednocześnie z poszanowaniem środowiska naturalnego.

Jak Wasza działalność wygląda obecnie? Czy inwazja Rosji na Ukrainę zmieniła wasze plany i działania na przyszłość?

Od momentu wybuchu wojny wyraźnie widzimy, że u klientów indywidualnych spada zainteresowanie inwestycjami budowlanymi, jak i fakt że poszukują oni innych źródeł energii niż wyłącznie przyłączanie się do sieci gazowej. Z drugiej strony, w związku z wymaganiami UE z zakresu jakości powietrza (dyrektywy IED, MCP), zauważamy zwiększone zainteresowanie przyłączeniem do naszych sieci podmiotów zawodowych. Jeszcze przed wojną robiliśmy rozeznanie tego rynku, które powtórzyliśmy w połowie tego roku. W wyniku porównania obu zapytań przybyło nam blisko 150 podmiotów zawodowych, które chcą się przyłączyć do naszej sieci. Obecnie jest ich łącznie ok. 1400. Wszystko dlatego, że gaz ziemny jest dla nich jedyną drogą do szybkiego ograniczenia emisji CO₂. Podłączenie tylu podmiotów zawodowych stanowi jednak ogromne wyzwanie finansowe dla Polskiej Spółki Gazownictwa. Możliwości zwiększenia budżetu na inwestycje są ograniczone, dlatego też potrzebne jest przygotowanie systemu wsparcia dla podmiotów, które chcą się przyłączyć do naszej sieci, aby mogli oni współfinansować koszty przyłączenia z zewnętrznych środków. Warto wprowadzić zmiany w tzw. Funduszu Modernizacyjnym, który dotyczy elektroenergetyki i ciepłownictwa. Uważamy, że procesy modernizacyjne istniejących przyłączy lub budowanie nowych sieci powinny umożliwiać współfinansowanie właśnie z tych środków.

Jednym z efektów wojny na Ukrainie jest także inflacja, a więc zapewne podniesiecie również kosztów Waszych inwestycji. Skąd wziąć na to środki?

Zgodnie z przepisami prawa, odbiorcy końcowi powinni pokrywać 25% kosztów przyłączenia. W ostatnim roku opłaty za przyłączenie wniesione przez klientów stanowiły średnio poniżej 18% nakładów jakie ponieśliśmy na inwestycje. Pozostałe ponad 80% środków PSG musi pozyskać we własnym zakresie. Wprawdzie taryfy dystrybucyjne są tak konstruowane, żeby spółka odzyskała pieniądze przeznaczone na inwestycje, ale dopiero w perspektywie 20 lat. Oznacza to konieczność stałego zarządzania długiem, dlatego pracujemy nad nowymi modelami pozyskiwania środków finansowych. Jeden z nich zakłada, że klienci będą mogli zgłosić chęć zapewnienia pełnego finansowania przyłączenia. Byłoby to rozwiązanie opcjonalne, stosowane wyłącznie w przypadku wyczerpania własnych środków na inwestycje i jednoczesnego zgłoszenia przez klienta chęci zapewnienia takiego finansowania. Zanim jednak to nastąpi my musimy mieć prawną możliwość przyjęcia takich środków. Konieczne są zatem zmiany w przepisach.

Jakie są dalekosiężne plany spółki, jakich działań możemy się spodziewać?

W sektorze przesyłu gazu ziemnego największym wyzwaniem jest obecna sytuacja geopolityczna i dostępność tego paliwa dla odbiorców w Europie. Otwiera to furtkę dla innych rozwiązań, z których odbiorcy mogą korzystać. Jednym z nich jest wodór. W przyszłości będzie on produkowany oraz wykorzystywany lokalnie w transporcie publicznym, przemyśle i energetyce. Dzisiaj najbardziej perspektywiczną oraz najtańszą metodą jego dostarczenia są „wodorociągi”. Polska Spółka Gazownictwa będzie dążyć do uzyskania pozycji operatora dystrybucyjnego wodoru. Mamy ku temu potencjał oraz kompetencje. Chcemy rozwijać się w tym kierunku.

Co jest dla Was w tym temacie największym wyznaniem?

Wyzwań jest oczywiście dużo. Jednym z największych natomiast mogą być potencjalne obawy klientów. Wodór jest nowym nośnikiem energii i jego wykorzystanie może budzić niepokój. Dlatego jednym z naszych głównych zadań będzie przekonanie naszych odbiorców do korzystania z niego. My widzimy w tej zmianie ogromny potencjał, tu widzimy swoją przyszłość.